Triết lý 'Vị tha là sống mãi' và bài toán pháp lý trong dự thảo Luật Hiến tạng

Góc nhìn nhân văn từ triết lý Phật giáo

Trong phiên thảo luận tại Quốc hội về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) chiều ngày 30/10, Hòa thượng Thích Thanh Quyết (đại biểu Lương Công Quyết) đã đưa ra những nhận định sâu sắc dưới góc độ tôn giáo và đạo đức. Theo ông, việc hiến tặng một phần cơ thể sau khi qua đời để cứu giúp người khác không chỉ là hành động nhân đạo mà còn phù hợp với tinh thần từ bi, cứu khổ cứu nạn của đạo Phật.

Dẫn chứng từ những điển tích như Đức Phật Thích Ca thực hành bố thí thân thể hay chuyện Công chúa Ba chùa Hương Tích hiến mắt và tay cứu cha, Hòa thượng khẳng định hiến tạng là biểu hiện cao đẹp nhất của lòng vị tha. Ông nhấn mạnh rằng khi một người không còn đủ duyên để trụ lại thế gian, nhưng một phần cơ thể họ vẫn tiếp tục sống và mang lại hy vọng cho người khác, thì người đó thực chất vẫn còn tồn tại. “Vị tha là sống mãi, phúc đức là vô lượng”, Hòa thượng chia sẻ, đồng thời cho biết bản thân ông và hàng ngàn tăng ni tại Học viện Phật giáo Việt Nam đã đăng ký hiến mô, tạng sau khi qua đời.

Ba lớp rào cản và những lo ngại về đạo đức xã hội

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo luật gây nhiều tranh luận là việc mở rộng nguồn hiến mô, tạng từ người dưới 18 tuổi. Hiện nay, luật chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ mới được đăng ký hiến tặng. Sự thay đổi này được Bộ Y tế lý giải là nhằm tạo thêm cơ hội sống cho bệnh nhân, đặc biệt là trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo cần những tạng ghép có đặc điểm giải phẫu phù hợp.

Để bảo đảm an toàn và tính tự nguyện, dự thảo thiết lập cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt đối với đối tượng chưa thành niên:

• Đối với người sống: Chỉ được hiến mô có khả năng tái sinh (như tế bào gốc) để chữa bệnh cho người thân. Việc lấy các cơ quan quan trọng như thận, gan, tim, phổi từ người dưới 18 tuổi đang sống là hoàn toàn bị cấm.
• Đối với người đã qua đời: Chỉ thực hiện khi có nguyện vọng của người hiến trước đó, sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, và phải được hội đồng chuyên môn xác định đã chết não hoặc chết tuần hoàn.

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh đây là hệ thống “ba lớp điều kiện” cực kỳ khắt khe, không phải cứ đồng ý là có thể thực hiện. Tuy nhiên, ông cũng đề xuất cần bổ sung sự giám sát của hội đồng y khoa hoặc hội đồng đạo đức để tạo thêm một lớp bảo vệ “cần” về mặt chuyên môn, thay vì chỉ dừng lại ở các điều kiện “đủ” về pháp lý.

Thách thức trong công tác tuyên truyền và tiếp nhận dư luận

Mặc dù mục tiêu của dự luật mang tính nhân đạo, nhưng quá trình lấy ý kiến vừa qua đã vấp phải một số phản ứng trái chiều từ dư luận. Hòa thượng Thích Thanh Quyết cho rằng do công tác giải thích chính sách chưa đầy đủ, dẫn đến những suy diễn không chính xác, khiến ý nghĩa cao đẹp bị hiểu sai. Ông bày tỏ sự chia sẻ với cơ quan soạn thảo khi những nỗ lực cứu người đôi khi lại bị nhìn nhận tiêu cực.

Về vấn đề này, một số đại biểu cũng chỉ ra những thiếu sót trong kỹ thuật lấy ý kiến, chẳng hạn như việc gửi phiếu khảo sát trực tiếp tới học sinh tại trường học mà chưa có cách tiếp cận phù hợp. Đại biểu Nguyễn Văn Huy đề xuất cần hoàn thiện hơn nữa các quy định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân để ngăn chặn những thông tin kích động, đồng thời bảo vệ trẻ em trước những rủi ro trên môi trường số liên quan đến các vấn đề nhạy cảm này.

Dự thảo luật không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật khô khan, mà là nỗ lực tìm kiếm sự cân bằng giữa tiến bộ y học và các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc.

Việc sửa đổi luật lần này còn hướng tới mục tiêu phòng ngừa trục lợi và thương mại hóa bộ phận cơ thể người. Các đại biểu thống nhất rằng, mọi sự điều chỉnh đều phải đặt quyền lợi và sự an toàn của người hiến – đặc biệt là trẻ em – lên hàng đầu, đảm bảo nguyên tắc tự nguyện tuyệt đối và không bị áp lực từ bất kỳ phía nào.