Thị trường dầu mỏ thế giới: Biến động giá Brent và tác động đến nền kinh tế

Sự biến động của giá dầu thô và các yếu tố chi phối

Trên thị trường năng lượng thế giới, Brent và West Texas Intermediate (WTI) là hai chuẩn tham chiếu giá dầu thô quan trọng nhất. Trong đó, Brent được xem là thước đo toàn cầu phản ánh phần lớn lượng dầu giao dịch trên thế giới và được Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) sử dụng làm căn cứ chính cho các báo cáo triển vọng năng lượng.

Tính đến đầu tháng 11/2026, giá dầu Brent ghi nhận mức 112,60 USD/thùng. Mặc dù giảm nhẹ 3,26 USD so với phiên trước đó, mức giá này đã tăng khoảng 47 USD so với cùng thời điểm một năm trước. Biến động giá dầu chịu sự tác động trực tiếp từ quy luật cung cầu, cùng với những kỳ vọng về tình hình địa chính trị, các quyết định điều chỉnh sản lượng từ khối OPEC+ cũng như chính sách khai thác của các quốc gia sản xuất lớn.

Chẳng hạn, bước sang năm 2025, chính quyền Mỹ đã quyết định mở lại hơn 1,5 triệu mẫu đất tại Khu bảo tồn Động vật Hoang dã Quốc gia Vùng Bắc Cực cho hoạt động thuê khai thác dầu khí, qua đó thay đổi định hướng hạn chế trước đó. Ngoài ra, việc gia tăng khai thác dầu đá thô (shale oil) tại Mỹ cũng đóng vai trò bổ sung nguồn cung lớn, giúp kìm hãm đà tăng giá đột biến trên thị trường.

Cơ chế truyền dẫn từ giá dầu thô đến xăng lẻ và lạm phát

Giá dầu thô chi phối trực tiếp đến mức giá mà người tiêu dùng phải chi trả tại các cây xăng, thường chiếm hơn 50% chi phí của mỗi gallon nhiên liệu. Phần còn lại bao gồm các chi phí lọc dầu, phân phối bán buôn, thuế và biên lợi nhuận của đại lý bán lẻ.

Đáng chú ý, diễn biến giá xăng thường xuất hiện hiện tượng bất cân xứng (thường được gọi là quy luật "tên lửa và lông vũ"). Khi giá dầu thô tăng vọt, giá xăng tại cây xăng sẽ tăng lên rất nhanh như tên lửa; nhưng khi giá dầu giảm xuống, giá bán lẻ lại có xu hướng giảm chậm rãi như lông vũ rơi.

Sự gia tăng chi phí năng lượng không chỉ dừng lại ở nhiên liệu đi lại hay sưởi ấm, mà còn lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế thông qua hoạt động vận chuyển. Chi phí vận tải gia tăng đẩy giá thành hàng hóa từ các trang trại, nhà kho đến kệ siêu thị tăng theo, từ đó tạo áp lực trực tiếp lên chỉ số lạm phát tiêu dùng.

Vai trò của kho dự trữ chiến lược và nhìn lại lịch sử biến động

Để đối phó với các cú sốc nguồn cung đột ngột do thiên tai, cấm vận hay xung đột, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ đóng vai trò như một công cụ hạ nhiệt giá ngắn hạn. SPR giúp duy trì hoạt động ổn định cho các ngành kinh tế then chốt, dịch vụ khẩn cấp và giao thông công cộng, dù đây không phải là giải pháp căn cơ trong dài hạn.

Bên cạnh đó, khi giá dầu duy trì ở mức cao, nhiều ngành công nghiệp có xu hướng chuyển sang sử dụng khí đốt tự nhiên cho một số công đoạn sản xuất, gián tiếp thúc đẩy nhu cầu và giá cả của mặt hàng khí đốt.

Nhìn lại chiều dài lịch sử, thị trường dầu mỏ chưa bao giờ duy trì trạng thái ổn định lâu dài:

• Đầu thập niên 1970: Đợt sốc giá dầu đầu tiên xuất hiện khi các nước Trung Đông cắt giảm xuất khẩu và áp đặt lệnh cấm vận trong Chiến tranh Yom Kippur.
• Giữa thập niên 1980: Giá dầu sụt giảm do cầu suy yếu và sự tham gia của nhiều nhà sản xuất ngoài khối OPEC.
• Năm 2008: Giá dầu đạt đỉnh theo nhu cầu toàn cầu nhưng nhanh chóng sụp đổ cùng cuộc khủng hoảng tài chính thế giới.
• Năm 2020: Đại dịch COVID-19 khiến nhu cầu đóng băng, đẩy giá dầu xuống dưới mức 20 USD/thùng.