Cựu Tổng thống Joseph Kabila gia nhập phe nổi dậy tại Cộng hòa Dân chủ Congo

Bước ngoặt bất ngờ trên chính trường Cộng hòa Dân chủ Congo

Bàn cờ chính trị tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DR Congo) vừa ghi nhận một bước ngoặt hiếm có khi cựu Tổng thống Joseph Kabila chính thức đảm nhận vị trí lãnh đạo Mặt trận Tái thiết Quốc gia (FRN). Ở tuổi 55, nhà lãnh đạo từng cầm quyền 18 năm tại quốc gia trung Phi này đã công khai bắt tay với M23, nhóm vũ trang hiện kiểm soát nhiều khu vực chiến lược ở miền Đông như Goma và Bukavu. Mục tiêu của liên minh mới là lật đổ Tổng thống đương nhiệm Félix Tshisekedi, người mà chính ông Kabila đã chuyển giao quyền lực vào năm 2019 sau cuộc bầu cử đầy tranh cãi.

Sự trở lại của ông Kabila trong vai trò thủ lĩnh phiến quân phản ánh bản chất dễ thay đổi của các liên minh chính trị tại DR Congo, nơi việc sử dụng lực lượng vũ trang thường xuyên được dùng làm công cụ gây áp lực. Đáng chú ý, M23 từng là một trong những lực lượng mà chính quyền Kabila tích cực trấn áp trong thời gian ông nắm quyền.

Tính toán chiến lược và tình thế của ông Joseph Kabila

Theo giới phân tích, việc gia nhập phe nổi dậy có thể là lựa chọn duy nhất còn lại của cựu Tổng thống nhằm tìm kiếm lại ảnh hưởng chính trị. Trước đó, ông Kabila đã bị tuyên án tử hình vắng mặt với cáo buộc phản quốc, đồng thời hứng chịu các lệnh trừng phạt từ phía Mỹ do nghi vấn hậu thuẫn cho M23. Việc liên minh với lực lượng quân sự M23 mang lại cho ông một đòn bẩy đáng kể trong các cuộc đàm phán tương lai với chính phủ. Ngược lại, phía M23 cũng cần uy tín, kinh nghiệm cùng mạng lưới quan hệ của một cựu nguyên thủ để bù đắp cho sự thiếu hụt về tính hợp pháp trên chính trường quốc gia.

Dù vậy, khả năng liên minh này có thể mở rộng tầm ảnh hưởng quân sự ra khỏi phạm vi miền Đông vẫn là một câu hỏi lớn. Khu vực do M23 kiểm soát nằm cách thủ đô Kinshasa hơn 1.500 km. Thời còn tại vị, ông Kabila từng bị coi là người ngoài cuộc đối với giới tinh hoa ở Kinshasa do ông thạo tiếng Swahili ở miền Đông hơn tiếng Lingala của vùng thủ đô. Trong các phát biểu gần đây, ông Kabila đã ví Tổng thống Tshisekedi như cựu độc tài Mobutu Sese Seko và kêu gọi người dân viện dẫn Điều 64 của Hiến pháp để kháng cự lại chính quyền mà ông cho là mang tính độc tài.

Phản ứng từ các bên và triển vọng cuộc khủng hoảng

Trước sự xuất hiện của liên minh mới, Tổng thống Félix Tshisekedi lên tiếng chỉ trích gay gắt hành động của người tiền nhiệm, cho rằng đây là bằng chứng cho thấy ông Kabila không đặt lợi ích đất nước lên hàng đầu. Hiện tại, Tổng thống Tshisekedi đang nắm giữ nhiều ưu thế lớn nhờ sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Mỹ, nguồn tài chính dồi dào cùng khả năng kiểm soát hệ thống chính trị và lực lượng quân đội.

Trong khi đó, khối đối lập C64 tại DR Congo cũng lên tiếng từ chối ủng hộ giải pháp vũ lực của ông Kabila. Nhóm này nhấn mạnh rằng cuộc khủng hoảng an ninh kéo dài không thể giải quyết bằng con đường quân sự, đồng thời đề xuất tổ chức một cuộc đối thoại dân tộc toàn diện có sự tham gia của cả Tshisekedi và Kabila. Sự bất ổn này diễn ra trong bối cảnh DR Congo sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản vô cùng phong phú, từ vàng, kim cương đến các khoáng sản chiến lược phục vụ sản xuất pin xe điện và thiết bị di động.