Bước ngoặt chính trị tại Serbia: Từ thảm kịch ga tàu đến sự sụp đổ của một kỷ nguyên

Ngòi nổ từ thảm kịch ga tàu Novi Sad

Lịch sử chính trị Serbia vừa sang trang sau cuộc bầu cử chớp nhoáng ngày 25/10/2026, kết quả của một hành trình bắt đầu từ nỗi đau và sự phẫn nộ. Hai năm trước, vào ngày 1/11/2024, mái che bằng bê tông tại ga đường sắt Novi Sad đổ sập, cướp đi sinh mạng của 16 người, trong đó có hai đứa trẻ chỉ mới 6 tuổi. Sự kiện này không đơn thuần là một tai nạn hạ tầng; nó được coi là bằng chứng rõ rệt nhất cho sự lỏng lẻo trong quản lý và tham nhũng có hệ thống.

Nhà ga này vốn vừa được cải tạo trong khuôn khổ một dự án nâng cấp tuyến đường sắt cao tốc nối Belgrade và Budapest, thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường. Tuy nhiên, chất lượng thi công kém cùng những nghi vấn về khuất tất trong quá trình đấu thầu đã thổi bùng lên các cuộc biểu tình lan rộng khắp cả nước. Sự phẫn nộ của công chúng đối với Chính phủ và đảng Tiến bộ Serbia (SNS) của ông Aleksandar Vucic đã âm ỉ và tích tụ cho đến khi bùng nổ trong cuộc bầu cử vừa qua.

Sự sụp đổ của một hệ thống cầm quyền lâu đời

Kết quả bầu cử cho thấy một sự dịch chuyển quyền lực mạnh mẽ: Danh sách Sinh viên — liên minh tập hợp các giáo sư, nhà hoạt động và nghệ sĩ — đã giành được 53% phiếu bầu. Trong khi đó, đảng SNS của ông Vucic chỉ đạt 39%, đánh dấu sự kết thúc của 14 năm nắm quyền liên tục. Ngay sau khi kết quả được công bố, không khí tại các thành phố lớn đã thay đổi nhanh chóng. Chân dung của ông Vucic bị gỡ bỏ khỏi các tòa nhà công quyền, và người dân bắt đầu dọn dẹp các khu trại ủng hộ chính phủ cũ để trả lại không gian công cộng.

Phản ứng trước thất bại, ông Vucic cáo buộc phe chiến thắng đang thực hiện hành vi mà ông gọi là "khủng bố cách mạng". Ông đe dọa sẽ tổ chức lực lượng đối kháng nếu các cơ quan chức năng không can thiệp vào những gì ông coi là sự ngược đãi đối với những người có quan điểm khác biệt. Một ví dụ tiêu biểu cho sự thay đổi này là việc Tổng giám đốc đài truyền hình quốc gia RTS từ chức ngay lập tức, cùng với đó là hàng loạt biên tập viên cấp cao bị bãi nhiệm sau nhiều năm bị cáo buộc phục vụ mục đích tuyên truyền cho chế độ cũ.

Cuộc thanh trừng các sai phạm cũ

Cơ quan công tố về tội phạm có tổ chức hiện đã bắt đầu các cuộc điều tra nhắm vào những nghi vấn gian lận bầu cử. Một ủy ban đặc biệt cũng đang xem xét lại hoạt động của Văn phòng Công tố cấp cao tại Belgrade, nơi vốn bị chỉ trích là công cụ của chính quyền cũ để trấn áp phe đối lập. Các cáo buộc nặng nề về việc kiểm soát truyền thông, trục lợi từ hợp đồng nhà nước và mối liên hệ với tội phạm có tổ chức đang dần được đưa ra ánh sáng.

Tuy nhiên, quá trình chuyển giao quyền lực không thiếu những thách thức. Các chuyên gia quan sát cho biết đảng SNS vẫn đang kiểm soát nhiều đòn bẩy quyền lực quan trọng trong khi Quốc hội mới chưa chính thức triệu tập. Đã có những cảnh báo về việc các quan chức sắp mãn nhiệm có thể cố gắng ký kết thêm các hợp đồng tài chính hoặc tiêu hủy tài liệu quan trọng trước khi rời ghế.

Tương lai của Serbia và định hướng đối ngoại

Mặc dù mang danh nghĩa là phong trào sinh viên, liên minh cầm quyền mới thực chất là một tập hợp đa dạng bao gồm cả phe tả và phe hữu, những người ủng hộ châu Âu và cả những người có xu hướng thân Nga. Mục tiêu chung của họ là cải cách nội trị sâu sắc, làm sạch bộ máy hành chính và thúc đẩy tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu (EU) bằng những nỗ lực thực chất thay vì các cam kết hình thức như trước đây.

Đáng chú ý, các nhà lãnh đạo mới của Serbia khẳng định sẽ không có sự thay đổi đột ngột trong chính sách đối ngoại.

"Kế hoạch của chúng tôi là ổn định và phát triển đất nước, không phải gây bất ổn bằng những thay đổi chính sách đối ngoại cực đoan,"

một đại diện của liên minh cho biết. Serbia dự kiến vẫn sẽ duy trì lập trường không áp đặt lệnh trừng phạt lên Nga và không công nhận nền độc lập của Kosovo — những vấn đề nhận được sự đồng thuận cao trong xã hội Serbia. Mục tiêu ưu tiên hiện tại là lập lại trật tự trong nước và đáp ứng kỳ vọng về công lý của một xã hội đã bị kìm nén quá lâu.